Opalanie Odczyn popromienny po radioterapii Pytania i odpowiedzi Oparzenia Strona g��wna
 
 
 
USZCZYCA


uszczyca to przewleke i nawrotowe schorzenie skry o charakterze dziedzicznym, cechujce si nadmiern proliferacj komrek naskrka i zaburzeniami immunologicznymi. Rozmaite metody terapii pozwalaj skraca czas i czsto jej wysieww, a wydua okresy remisji, co znacznie poprawia komfort ycia osb dotknitych t chorob.

Dermatoza ta wystpuje u 2% populacji. W Polsce liczb chorych na rne postacie uszczycy szacuje si na 800 tys. osb.

Pierwszy wysiew moe wystpi w kadym wieku, jednak u 75% chorych pojawia si przed 30. rokiem ycia (typ I – modzieczy). uszczyca zazwyczaj wczeniej ujawnia si u kobiet.

U 2/3 pacjentw choroba przebiega agodnie. Z uszczyc zwyk moe wspistnie uszczyca stawowa (5-30%). Zmiany skrne na og poprzedzaj pojawienie si dolegliwoci stawowych, jednak u okoo 10% chorych dochodzi najpierw do uszczycowego zapalenia staww. Zmianom skrnym czsto towarzysz zmiany na paznokciach rk i stp.

Istniej 4 podstawowe typy uszczycy:

  • uszczyca zwyka albo pospolita (psoriasis vulgaris),
  • uszczyca krostkowa (psoriasis pustulosa),
  • uszczyca stawowa (psoriasis arthropatica),
  • erytrodermia uszczycowa (erythrodermia psoriatica).

W uszczycy zwykej (najczstsza posta kliniczna) pierwotnym wykwitem jest drobna grudka, ktra rozszerza si obwodowo, tworzc uwypuklone, rumieniowe wykwity pokryte warstw srebrzystej uski. Zmiany obejmuj najczciej: owosion skr gowy, skr okci, kolan i wyprostnych powierzchni koczyn oraz okolicy koci krzyowej. uszczyca moe wystpi wszdzie, wcznie z zewntrznymi narzdami pciowymi, okolic odbytu i szpar midzypoladkow. Po zaleczeniu wysiewu zmiany zmniejszaj si znacznie lub cakowicie ustpuj, nie pozostawiajc blizn. Skra objta uszczyc jest podatna na przesuszenie i pkanie z krwawieniem.

CZYNNIKI WYWOUJCE / ZAOSTRZAJCE USZCZYC

  • Infekcje – mog wywoa pierwszy wysiew lub nawrt choroby, dlatego naley dba o zby, migdaki, zatoki i ukad moczowo-pciowy, czyli potencjalne ogniska zapalne.
  • Czynniki psychogenne – stres psychiczny. Badania naukowe udowodniy zaleno midzy stanem orodkowego ukadu nerwowego a przebiegiem uszczycy.
  • Czynniki endokrynne – hipokalcemia, u kobiet: wahania hormonalne w ciy i w okresie menopauzy.
  • Czynniki immmunologiczne – patogeneza uszczycy pozostaje niewyjaniona. Istot procesu chorobowego jest nadmierna liczba podziaw keratynocytw w warstwie podstawnej naskrka oraz siedmiokrotnie przyspieszony i nieprawidowy cykl ich dojrzewania. Kluczow rol odgrywa interakcja midzy aktywowanymi limfocytami T a keratynocytami, ktra powoduje zaburzenie ich proliferacji i stan zapalny.
  • Leki – pochodne litu, β-blokery, ACE-blokery, niektre niesteroidowe leki przeciwzapalne, substancje biologicznie czynne: interferony, interleukiny.
  • Urazy – zarwno skry zdrowej, jak i chorobowo zmienionej – powoduj powstawanie nowych zmian uszczycowych w tych miejscach (np. ukszenia owadw, ocieranie naskrka przez brzegi bielizny).
  • Alkohol, papierosy – s zdecydowanie niewskazane, zaostrzaj przebieg choroby.

USZCZYCA A JAKO YCIA

Skra to najwikszy narzd ludzkiego ciaa. Jej wygld ma bardzo duy wpyw na samoocen chorej osoby i na jej relacje z otoczeniem. Szpecce skutki zmian uszczycowych s szczeglnie dotkliwe, gdy obejmuj twarz, gow, rce lub genitalia. Oszpecenie przez chorob rodzi wstyd, upokorzenie, lk, zo, poczucie beznadziei. W rezultacie uszczyca odbija si negatywnie na spoecznym funkcjonowaniu chorych. Powoduje ograniczenie aktywnoci zawodowej, kontaktw towarzyskich i wypoczynku, zaburza ycie rodzinne i seksualne. Chorzy na uszczyc s bardziej podatni na zaburzenia depresyjne i postawy autoagresywne, z samobjczymi wcznie.

uszczyca pozostaje schorzeniem nieuleczalnym. Rzadko stanowi zagroenie dla ycia, moe jednak powodowa niezdolno do pracy, prowadzi do inwalidztwa fizycznego lub psychicznego. Jest uwaana za chorob ukadow i psychosomatyczn, dlatego jej leczenie nie powinno ogranicza si do terapii wykwitw skrnych.

LECZENIE USZCZYCY

  • Zewntrzne leczenie miejscowe jest podstaw terapii (mocznik, kwas salicylowy, dziegcie, kortykosteroidy, pochodne witaminy D3) – preparaty te pozwalaj usun nadmiar uski, zmniejszaj podziay mitotyczne keratynocytw warstwy podstawnej naskrka, normalizujc proces rogowacenia, dziaaj przeciwzapalnie.
  • Nawietlania stosuje si przy dobrej odpowiedzi na promieniowanie UV lub w razie opornoci na leczenie miejscowe (fototerapia, fotochemoterapia, balneofototerapia). 85% pacjentw pozytywnie reaguje na fototerapi, a okresy remisji po zabiegach s dusze. Korzystny wpyw maj take kpiele w sonej wodzie morskiej w poczeniu z opalaniem.
  • Leczenie oglne ma zastosowanie w ciszych, a take w opornych postaciach choroby (retinoidy, metotreksat, cyklosporyna A, takrolimus). Dobre efekty terapeutyczne przynosi rwnie skojarzenie fototerapii z lekami miejscowymi lub doustnymi.
  • Leki biologiczne – najnowsz grup lekw tworz substancje oddziaujce selektywnie na ukad immunologiczny.

TERAPIA NAWIETLANIEM W USZCZYCY

W fototerapii uszczycy szczeglne zastosowanie oprcz znanej od staroytnoci helioterapii, czyli kpieli sonecznych, maj: promieniowanie ultrafioletowe i wiato spolaryzowane.

Przed przystpieniem do zabiegw naley okreli wraliwo skry na promieniowanie UV, ustalajc tzw. minimaln dawk rumieniow (MED), poniewa posugiwanie si skal fototypw skry jest niewystarczajce. Powinno si rwnie przeprowadzi badanie okulistyczne w celu wykluczenia przeciwwskaza (takich jak skonno do rozwoju jaskry).

Dostpno fototerapii

Na leczenie kieruje chorego dermatolog. Bezpieczne prowadzenie terapii UV wymaga nowoczesnej aparatury i indywidualnego dawkowania. Zabiegi odbywaj si w warunkach ambulatoryjnych (szpitalne kliniki dermatologiczne, specjalistyczne orodki dermatologiczne) i uzdrowiskowych (balneofototerapia). W okrelonych przypadkach, w porozumieniu z lekarzem, nawietlania mona prowadzi w domu.

Metody fototerapii

  • Promieniowanie ultrafioletowe B (UVB) – nawietlanie promieniami UVB (spektrum 300-320 nm) typu klasycznego lub selektywne nawietlanie wskim pasmem UVB (311 nm)
    Wskazania: mae zmiany uszczycowe oraz zmiany oporne na leczenie miejscowe: uszczyca plackowata, uszczyca owosionej skry gowy, uszczyca paznokci, uszczyca krostkowa rk i stp.
  • Psolaren i promieniowanie ultrafioletowe A (PUVA) – nawietlanie promieniami UVA (spektrum 320-400 nm, optymalna dugo fali 365 nm) z jednoczesnym podaniem leku uwraliwiajcego na wiato – psolarenu
    Wskazania: uszczyca zwyka obejmujca ponad 25% powierzchni skry, oporna na leczenie miejscowe, uszczyca krostkowa, uszczyca stawowa ze zmianami skrnymi.
  • Terapia wiatem spolaryzowanym (spektrum 400-2000 nm) – dziaa wspomagajco w leczeniu schorze z odczynem zapalnym (takich jak uszczyca)
  • Balneofototerapia – balneoterapia solank poczona z nawietlaniem wskim pasmem UVB (311 nm)
    Wskazania: uszczyca zwyka. Przeciwwskazania: uszczyca krostkowa.
    Kpiele solankowe i okady mona take robi w domu, sporzdzajc roztwr soli szarej lub soli z Morza Martwego.

Dziaania niepodane nawietla

  • Objawy wczesne: rumie, oparzenia I/II stopnia, pcherze, wid, hiperpigmentacja, bezsenno, depresja, ble i zawroty gowy, dolegliwoci odkowo-jelitowe.
  • Objawy odlege: fotostarzenie si skry, nadmierne rogowacenie, plamy soczewicowate, rozwj nowotworw nieczerniakowych skry oraz czerniaka, a take nowotworw narzdw pciowych u mczyzn, powikania oczne.